Site logo
searchclose
Artikelen
Vacatures
Bedrijven
search
add
Banner

De zes mooiste terpen en wierden langs de Waddenkust

Door Redactie Nationale recreatiegids
schedule 18 min
location_on [xx]km
De zes mooiste terpen en wierden langs de Waddenkust
Veel Nederlanders onder de rivieren kennen ze niet: Terpen en wierden in Friesland en Groningen. Deze woonheuvels gaan eeuwen terug tot voor de geboorte van Jezus Christus. Het is niet verwonderlijk dat alle terpen en wierden in Noord-Nederland liggen; daar laten de heuvels een millennia-oude strijd tegen het water zien. Vakantiegangers kunnen de hooggelegen dorpjes aan de kustplaatsen niet missen bij een fietstocht langs de Waddenkust. Ze vormen een nog altijd levendige connectie met het culturele landschap van Noord-Nederland. Hier volgen zes bijzondere terpen en wierden die je tijdens een fietstocht langs de Waddenkust niet mag missen.

Terp versus wierde 

Er is een enigszins etymologisch verschil tussen het woord terp en wierde. Dit hangt af van waar je staat. Een Fries noemt het terp en een Groninger noemt het een wierde. Naast de Noordelijke kustprovincies zijn er enkele wierden aangetroffen in Noord-Holland en aan de Duitse Waddenkust. In dichtbevolkte kustplaatsen zijn de meeste woonheuvels verdwenen. Dankzij de lage bevolkingsdichtheid aan onze Noordelijke kust zijn veel terpen en wierden nog tot de dag van vandaag in gebruik. Een fietstocht van zo’n 120 kilometer die begint in Godlinze en eindigt in Wijnaldum neemt je mee langs de meest iconische woonheuvels. Onderweg zijn er meer dan voldoende oude kerkjes, uitrustplekken en recreatiemogelijkheden te vinden.

Godlinze 

In Noordoostelijk Groningen vind je het piepkleine dorpje Godlinze. Rond de tweede eeuw voor Christus werd hier een oeverwal opgeworpen in de verdwenen Fivelboezem. Nederlandse kustplaatsen in de oudheid vestigden zich in deze vruchtbare kleirijke kwelderwallen. Dit waren iets hoger gelegen zandhopen die als het ware een beginnetje vormden voor een wierde.

De vroegste bewoners bleven de zandhoop versterken waardoor het een hoogte bereikte van 6,22 meter. Dit maakt Godlinze één van de hogere Groningse woonheuvels. Het centrum van de wierde wordt al meer dan 900 jaar versiert met een imposante kerk. Bezoekers aan Godlinze stappen terug in de tijd. De ruimtelijke indeling van het dorp is nog steeds goed intact gebleven door de relatief beperkte ingrepen aan het dorpsaangezicht. Bezoekers kunnen eten bij Roberto Santanera of informatie krijgen over mogelijke wandelroutes bij Cultuurinfotafel Terpen en Wierden Godlinze.

Warffum 

Warffum is een flink stuk groter dan Godlinze, met rond de 2400 inwoners. Het dorp is de perfecte plek om een levendige wierde in werking te zien. Met 8,8 meter en 16 hectare is het de grootste wierde in Nederland. Ook hier is het gebruikelijk dat de kerk bovenop de wierde torent over het uitgestrekte akkerbouwlandschap dat het Noordelijke deel van de provincie Groningen zo kenmerkt.

Hoewel de wierde een stuk jonger is dan die van Godlinze kent Warffum een bruisende gemeenschap dankzij de goede bereikbaarheid via de N363 en de spoorlijn Groningen-Roodeschool. Verder is er een huisartsenpraktijk, een supermarkt en een middelbare school te vinden, waardoor het dorp nog altijd een kernfunctie heeft voor alle omwonenden die de stad te ver vinden. Het oude kloosterdorp leent zich goed voor recreatie. Openluchtmuseum Het Hoogeland biedt een replicaweergave van het leven in de achttiende en negentiende eeuw. Bezoekers kunnen hier een historisch minidorpje bezoeken met een schooltje en een arbeiderswoning. Verder verwijst de omgeving nog sterk naar een middeleeuwse periode vol borgen, dijkjes en bruggetjes.

Ulrum 

Weer een stukje verderop ten westen van de gemeente Het Hogeland ligt Ulrum. Dit drop kent een sterke gereformeerde traditie. Het dorp ligt verspreid over twee aangrenzende wierden. Eentje bevat traditiegetrouw een kerk die in de dertiende eeuw werd gebouwd, terwijl de andere wierde voorheen dienst deed als een verhoging voor de Asingaborg. Bezoekers van dit noordelijke dorp kunnen zien hoe de nog altijd staande herenboerderijen vroeger de economische zwaargewichten in de regio waren.

Voor toeristen ligt er buiten het dorp een uitstekende camping die verbonden is aan het Hunsingokanaal. Vanaf hier is het goed mogelijk om de vormen van de twee middeleeuwse woonheuvels waar te nemen. Verder is er een supermarkt en een goede busverbinding met Lauwersoog en Groningen. 

Hallum

Eenmaal over de provinciegrens arriveert men in het Friese dorp Hallum. Hier spreekt men niet meer van een wierde maar van een terp. De Hallumse terp wordt al sinds het jaar nul bewoond maar is eerder breed dan hoog. De ruimtelijke indeling van het dorp herinnert nog altijd aan het verleden van de woonheuvel. Door moderne bebouwing is de terp minder goed waar te nemen dan de wierden in de Groningse plaatsen. Net als bij veel andere woonheuvels aan de kust was het de kerk die zich destijds inspande voor de waterkerende infrastructuur. Niet voor niets bouwden zij de nog altijd staande Sint Maartenskerk met muren die dateren uit de dertiende eeuw. Ook in Hallum had de gevestigde boerenadel het eeuwen voor het zeggen. Zij bouwden de verdwenen Offingaburg.

In het dorp is het mogelijk om te eten bij verschillende restaurants. Er is een bakkerij, een brasserie en een openluchtzwembad. Onderweg kunnen fietsers een tussenstop maken in Dokkum of 15 kilometer doorfietsen naar Leeuwarden. De Waddenkust ligt op 5 kilometer afstand. Hier vindt men tevens recreatieverblijf Het Lage Noorden met chalets en een camping.

Firdgum 

Met onder de honderd inwoners is Firdgum bij uitstek het kleinste dorp langs de route. Al voor het jaar 1000 werden er vermeldingen gemaakt van de plaats 'Ferdigheim'. Historisch gezien voorzagen de bewoners in hun behoeften met de akkerbouw. Nog steeds vindt men veel aardappelboeren en ook de acht rijksmonumenten herinneren aan dit verleden. In plaats van een centrale woonheuvel is Firdgum rijk aan zes kleinere terpen bij elkaar. Een antieke herenboerderij en het kerktorentje dat bij aankomst de aandacht trekt vallen ook onder het label rijksmonument.

Firdgum is eerder een buurtschap dan een heus dorp. Wel kunnen bezoekers die nieuwsgierig zijn naar het verleden voor 4 euro een bezoek brengen aan het Yeb Hettinga Museum. Dit museum valt ook onder een route die loopt langs archeologische opgravingen aan de Friese Waddenkust. Toeristen kunnen voor faciliteiten terecht bij het nabijgelegen stadje Franeker op zo’n 10 kilometer verderop. Deze historische Friese stad is rijk aan horeca, recreatie en rijksmonumenten.

Wijnaldum 

In de buurt van havenstad Harlingen ligt het terpdorp Wijnaldum. Net als in Firdgum gaat het hier niet om één grote woonheuvels maar meerdere kleinere. De terpenreeks ligt pal aan de waddenkust in een ingepolderd getijdenlandschap. Het betreft eigenlijk vier terpen die aansluiten op ondiep gelegen dalen en vlaktes. De terpen zelf zijn gebouwd op een natuurlijke verhoging.

Ook Wijnaldum vindt zijn oorsprong in een sterke agrarische economie. Harlingen werd destijds gebruikt als kernregio en stapelmarkt. Op nog geen 5 kilometer kan Wijnaldum bijna beschouwd worden als een buitendorp van de stad. Het is goed mogelijk dat het dorp in de toekomst tegen Harlingen aangroeit. Voor recreatie en verblijf is het daarom vanzelfsprekend dat men een bezoek brengt aan deze pittoreske stad. Vanaf Harlingen is het tevens mogelijk om naar de Waddeneilanden Terschelling of Vlieland te gaan met de veerboot. De havenstad is naast goed bevaarbare grachten rijk aan vele rijksmonumenten en cafés.

Bronnen: terpenenwierden.nl, Terpen- en wierdenland, een verhaal in ontwikkeling, Godlinze, Warffum, Ulrum, Hallum, Firdgum, Wijnaldum

Beeld: Warffum, https://terpenenwierden.nl/warffum/ 

Door: Nationale Recreatiegids/ Mila Tukker 

12 april '24 (13:39)

Weinig toiletten op Noord-Hollandse stranden: ‘Mensen poepen in de duinen’

Neem naast een handdoek en een schep ook een emmertje mee als je naar een strand in Noord-Holland gaat. Er zijn namelijk veel te weinig openbaar toegankelijke wc’s op de stranden langs de Noordzee. Dat zegt de Toiletalliantie van de Maag Lever Darm Stichting (MLDS). Het leidt tot vieze gevolgen. “Mensen plassen of poepen in zee of in de duinen”, meldt NH Nieuws.

12 april '24 (11:18)

Gemeente Arnhem druk in de weer met klimaat en vergroenen

De gemeente Arnhem is druk bezig om zijn steentje bij te dragen aan de verduurzaming en vergroening van het land. Om daad bij woord te zetten is de gemeente de afgelopen tijd druk bezig geweest met het verkennen en uitvoeren van manieren om te vergroenen. Zo worden er in de haven van Arnhem de komende tijd 17 bomen geplant en wordt er 1221 vierkante meter extra groen aangebracht. Daarnaast opende de gemeente de nieuwe doorfietsroute van Arnhem naar Velp, meldt de gemeente.

12 april '24 (10:12)

'Laat geldpotjes van gemeenten voor groene tuin niet liggen'

Veel mensen kunnen een beroep doen op de geldpotjes van gemeenten om hun tuin te vergroenen. Nederlanders met woningen, waarvan de tuinen volop zijn betegeld en het in de zomer snikheet is, of waar de tuin na een plensbui onder water staat, kunnen er goed aan doen om de subsidies van hun gemeenten te checken. Uit onderzoek van verzekeraar Centraal Beheer blijkt namelijk dat ruim de helft van de gemeenten in ons land hiervoor geldpotjes heeft. IVN Natuureducatie roept mensen daarom op om in actie te komen: voor de eigen gezondheid, maar natuurlijk ook voor de flora en fauna in tuinen.

11 april '24 (11:29)

Wandelnetwerken vaak gebruikt en scoren vooral in Drenthe goed

Uit onderzoek van Stichting Wandelnet blijkt dat wandelnetwerken vaak worden gebruikt door wandelaars. Ruim 70 procent van de 3.000 ondervraagden uit de provincies Drenthe, Overijssel, Utrecht en regio’s Noord- en Midden Limburg en Zuid-Limburg loopt weleens op een route van een wandelnetwerk. In Drenthe zijn ze vooral enthousiast over de duidelijkheid en vindbaarheid van de bewegwijzering. Gemiddeld scoren de wandelnetwerken een 8,0. Dit meldt Wandelnet.

09 april '24 ( 8:54)

Limburg hoopt fietstoerisme te spreiden met extra route Gold Race

Limburg hoopt de grote hoeveelheid fietstoeristen in het zuiden van de provincie wat beter te spreiden door het aantal routes van de Amstel Gold Race uit te breiden. Drie delen van het parcours van de Nederlandse wielerklassieker, die komende zondag weer wordt verreden, zijn al jarenlang met bordjes aangegeven zodat ook amateurwielrenners ze kunnen rijden. Daar is nu een extra route bij gekomen, die wat noordelijker ligt.

09 april '24 ( 8:48)

Hinder voor treinreizigers in meivakantie om werkzaamheden

De stations Amsterdam Centraal, Zwolle en Tilburg zijn tijdens de meivakantie slecht te bereiken per trein, of zelfs onbereikbaar. Dit komt door werkzaamheden op het spoor, melden NS en ProRail maandag.

08 april '24 (10:55)

Startbewijzen Bossche Vestingloop liepen hard dit jaar

Een primeurtje voor de Bossche Vestingloop: voor het eerst in achttien edities zijn alle tienduizend startbewijzen vergeven voor het evenement op 26 mei. Dat meldt Brabants Dagblad.

08 april '24 ( 9:41)

Saharazand kleurt Nederlandse hemel rood en oranje

Mensen die gisteravond buiten waren of vanuit hun huis de lucht in keken, zagen dat een prachtige rood-oranje gloed de hemel in het land kleurde. Dit werd veroorzaakt door overwaaiend Saharazand in de lucht. Daardoor was er een heldere gloed in de lucht.

05 april '24 (12:59)

Drenthe heeft ambitie om wandelprovincie van Nederland te worden

Drenthe wil naast fietsprovincie ook wandelprovincie worden. Om dat doel te halen heeft de provincie een wandelnetwerk aangelegd dat volledig op elkaar aansluit. Hiermee kun je in theorie een wandeling maken door Drenthe van in totaal 11.000 kilometer lang, meldt Dagblad van het Noorden.

03 april '24 (13:28)

Camping en natuurgebied op Vlieland deels onder water door regenval

De afgelopen winter kan worden gekenmerkt als druilerig, met veel neerslag. Vlieland weet dat als geen ander. Het eiland heeft nog steeds te kampen met de gevolgen van een hoog grondwaterpeil. Zo staan niet alleen een aantal fietspaden onder water, maar kampt ook camping Stortemelk met een stortvloed aan water, meldt Omroep Friesland.