Site logo
searchclose
Artikelen
Vacatures
Bedrijven
search
add
Banner

Museumdirecteur Geert Pruiksma: “Wij willen zoveel mogelijk redenen bedenken om naar het museum te komen.”

Door Redactie Nationale recreatiegids
schedule 31 min
location_on [xx]km
Museumdirecteur Geert Pruiksma: “Wij willen zoveel mogelijk redenen bedenken om naar het museum te komen.”

Geert Pruiksma is een culturele duizendpoot. Sinds 2016 is hij directeur van het Nationaal Rijtuigmuseum, gevestigd in een oud borgcomplex op landgoed Nienoord te Leek. Ondanks zijn Friese afkomst is hij voor veel Groningers al jaren een bekend gezicht. Recentelijk leverde zijn kennis en enthousiasme hem een plek op de landelijke televisie als kunsthistorisch expert bij het NPO 2 programma BinnesteBuiten.  

Andere tijd, ander publiek, andere functie 

Voordat Pruiksma een vaste aanstelling kreeg bij het Nationaal Rijtuigmuseum was hij al 25 jaar bestuurslid van de Vriendenvereniging. Toen hij nog studeerde vormde dit culturele collectief een ondersteunend netwerk voor het museum. Museumbestuursleden nodigden hem uit om over te stappen vanuit de Vriendenvereniging naar de directie. Vanwege zijn expertise en eerdere ervaringen als museumdirecteur leek hij hen de geschikte persoon voor de functie. 

De erfgoedsector waarin Pruiksma afstudeerde in de jaren negentig is bijna onherkenbaar vergeleken met die van nu. Het heersende beeld van die tijd was een gesloten, bijna elitaire kring van onderscheiden experts en donateurs. Zij bepaalden wie er toegang had tot kennis. In een tijd voor de democratisering van kennis, voor toegankelijke zoekmogelijkheden op het internet, vervulden musea een heel andere maatschappelijke rol. Men ging vroeger doelbewust naar het museum om iets te leren of iets in het echt te zien.

Pruiksma vertelt dat de nadruk destijds lag op een inhoudelijk museumbezoek: “Vroeger waren die fysieke plekken de enige plekken waar je die informatie tot je kon nemen.” Met behulp van geleende boeken uit de bibliotheek of de bijkomstige souvenirwinkel konden bezoekers objecten grondiger bestuderen. Tentoonstellingen waren gericht op het samenhangend presenteren van historische voorwerpen of kunstwerken. Bij een buitenlandse reis was het museum vaak de uitgelezen plek om vooronderzoek te doen. Geert noemt dat een museumbezoek voor velen een soort jaarlijkse traditie was. Men ging eenmaal naar het museum met de familie of met de klas. 

Individuele museumervaring

Tegenwoordig is de bevolking en in het verlengde het museumpubliek een stuk kleurrijker geworden. De individualisering van de afgelopen twintig jaar heeft ertoe geleid dat de museumervaring als publieke voorziening noodzakelijkerwijs meegroeide. Het publiek dat toegang heeft tot de onbeperkte audiovisuele mogelijkheden van het internet vindt een museumstuk soms stoffig: “De virtuele realiteit grijpt zodanig om zich heen dat het ook voor veel minder mensen een sensatie is om het object in het echt te zien.”

Gedramatiseerde videogames en gepersonaliseerde historische ervaringen halen de aantrekkingskracht van het traditionele museum enigszins naar beneden. Pruiksma vertelt dat het museum van nu zich genoodzaakt ziet om die verwachting van de bezoekers op de eerste plaats te zetten. De museumobjecten komen afzonderlijke wensen van de bezoekers nader tegemoet. Een tentoonstelling moet steeds sterker onderling verschillende doelgroepen aanspreken en iets aanbieden waardoor iedereen er een persoonlijke ervaring aan overhoudt. Ondertussen moet het museum hen wel op nieuwe gedachten brengen, op een iets hoger niveau weer laten gaan dan ze zelf verwachtten. 

Een museumbezoeker anno 2022 is steeds minder vaak op zoek naar primaire informatie over een historisch tijdperk. Veel vaker gaat het om een herkenbaar verhaal, persoonlijke associatie of een leuk aandenken voor Instagram. Dit heeft volgens Pruiksma ook een positieve insteek: “Het is goed dat mensen willen laten zien hoe leuk het hier is.”

De digitalisering heeft het Rijtuigmuseum bereikt en verrijkt. Zo noemt Pruiksma dat er grote belangstelling is voor de toegankelijke digitalisering van de collectie. Bezoekers moeten in de toekomst objecten in hoge resolutie kunnen zien op de website. “Wij willen zoveel mogelijk redenen bedenken om hierheen te komen, dat kan fysiek zijn maar dus ook virtueel.”  

Inhoudelijke vervlakking

Inhoudelijke verbreding moet inhoudelijke vervlakking voorkomen. En dat in combinatie met bezuinigingen, sinds Kabinet Rutte I. Dit is het gevolg van het cultuurbeleid dat sinds Kabinet Rutte I van kracht is. Toenmalig staatsecretaris Halbe Zijlstra kondigde in 2011 een jaarlijkse bezuiniging op cultuursubsidies aan van 200 miljoen. Uiteindelijk werd dit zelfs 225 miljoen en die trend zou doorzetten onder opvolger Jet Bussemaker met een bezuiniging van 325 miljoen onder Rutte II. De gevolgen waren al in 2012 zichtbaar. Zo huurde Carnavalsmuseum Op Stelten in Oosterhout datzelfde jaar adviesbureau ZKA in om verbinding te zoeken tussen marktkansen, trends, de (financiële) bedrijfsvoering en promotionele activiteiten.

Deze besluiten hebben de cultuursector richting een commerciëlere manier van fondswerving geduwd. In de afgelopen tien jaar zijn de effecten steeds duidelijker geworden. De Volkskrant schreef in 2020: “De belangrijkste inkomstenbronnen van theaters, gezelschappen en kunstenaars zijn subsidies, kaartverkoop en opdrachten voor nieuw werk. De verhouding met filantropie is al jaren moeizaam in de cultuurwereld.” Culturele instellingen nemen tegenwoordig een fondsenwerver in betaalde dienst om te voldoen aan de nadruk op winstgevendheid. Museumpeil noemde in een interview met adviseur Hans van der Westen: “Overheden bezuinigen op culturele subsidies en stimuleren musea meer de markt op te gaan om extra inkomsten te genereren.”  

Geert bevestigt dat beperktere middelen een weerslag hebben op onderzoek, restauratie, onderhoud, educatie, presentatie en publicaties in en van het museum: “We werken hier met maar een paar parttimers. Dat zijn experts die er veel extra tijd en energie in steken om het museum draaiende te houden. Ik vind het best dramatisch dat er de afgelopen jaren zo ontzettend veel bezuinigd is op erfgoed. We hebben het hier wel over de basis van onze collectieve en personlijke identiteit!” 

Klappen van de coronapandemie

De gevolgen van de coronapandemie zijn goed zichtbaar geworden. Net als bij veel andere culturele instellingen heeft het Rijtuigmuseum last gehad van de beperkingen die golden in het hele land. Naast misgelopen omzet moesten ook tientallen vrijwilligers thuisblijven en stokten de uitwisselingen met cliënten van de Sociale Diensten. Dit terwijl steeds meer werkzaamheden op hun beschikbaarheid draaien. Denk hierbij aan het ontvangen van gasten, het klaarzetten van museumobjecten of het bemannen van de entreebalie. Vaak fungeert een museum dan als ontmoetingsplaats en mogelijkheid tot uitwisseling voor vrijwilligers die bijvoorbeeld verder al met pensioen zijn, of hun partner verloren. Hierover zegt Pruiksma: “We merkten dat niet alleen de bezoekers wegbleven maar dat ook tientallen vrijwilligers gedwongen thuiszaten. Voor deze mensen viel er tijdens de pandemie een stukje van hun leven weg.”

Het duurzame museumpubliek is lastiger terug te krijgen dan de dagjesmensen. Centraal in het complex ligt de zestiende-eeuwse, eind negentiende eeuw vernieuwde borg, met op de benedenverdieping horeca. Pruiksma: "Na de pandemie stroomde het terras al snel weer vol met wandelaars hier uit het dorp. Maar voor een tentoonstelling moet je al snel wat verder rijden. Met de stijgende benzinekosten, blijft het museumbezoek nog achter. Dat is trouwens in de meeste musea zo." Met online filmpjes en foto’s blijft Nienoord in contact met geïnteresseerden door het hele land. 

Cultuur naar de buis 

Sinds kort is Pruiksma bijna per toeval op de landelijke televisie te zien. Zijn huis aan de Folkingerstraat trok het oog van BinnesteBuiten. De straat ligt pal in de Joodse buurt van Groningen en behoort tot één van de belangrijkste historische trekpleisters van de stad. Pruiksma waardeert BinnensteBuiten als een soort collega-podium: "Ook daar delen privé-personen hun kunst en cultuur met het publiek."

Vergelijkbaar met hoe men afhankelijk is van schenkingen in de museumwereld, is BinnesteBuiten afhankelijk van particulieren die een interessant stukje cultuur kunnen laten zien. Toen dit programma meer zendtijd kreeg, benaderde de redactie Pruiksma om terug te komen als gastpresentator. 

Samen met de redactie koos Pruiksma kunst in de openbare ruimte als onderwerp: “Dat is kunst waar je altijd bij kunt, die iedereen kent of waar je aan voorbij fiets. Als ik nou gewoon laat zien wat je op straat aantreft. Zo kun je met hoogwaardige kunst een brede doelgroep aanspreken.” Zo vindt Pruiksma de balans tussen de gesloten museumwereld die hem vormde en de geïndividualiseerde cultuurbranche van nu.

Bronnen: 

- Alex Burghoorn, “Hoe vertel je mensen dat cultuur een goed doel is, net als kankerbestrijding of natuurbehoud?,” De Volkskrant, 27-08-2020, geraadpleegd op 08-07-2022, https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/hoe-vertel-je-mensen-dat-cultuur-een-goed-doel-is-net-als-kankerbestrijding-of-natuurbehoud~b5bc0b54/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F 

- Bennie Roelands, “Musea op zoek naar beter verdienmodel,” Pretwerk, 25-09-2012, geraadpleegd op 13-08-2022, https://pretwerk.nl/opinie/musea-op-zoek-naar-beter-verdienmodel/15479

- Girbe Buist, “Fondsenwerving: wel of niet uitbesteden?,” Museumpeil, 26-05-2016, geraadpleegd op 13-08-2022, https://www.museumpeil.eu/fondswerving-wel-uitbesteden/#:~:text=Overheden%20bezuinigen%20op%20culturele%20subsidies,reguliere%20takenpakket%20erbij%20te%20doen

- “Kunstsector blij met cultuurplannen ondanks bezuinigingen,” NOS, 22-06-2015, geraadpleegd op 08-07-2022, https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2042837-kunstsector-blij-met-cultuurplannen-ondanks-bezuinigingen 

- Romana Abels, “Cultuursector redt het met minder,” Trouw, 03-01-2014, geraadpleegd op 08-07-2022, https://www.trouw.nl/nieuws/cultuursector-redt-het-met-minder~b345bd90/

- “'Slechts' 41 culturele instellingen verdwenen door bezuinigingen,” Joop, 03-01-2014, geraadpleegd op 08-07-2022, https://www.bnnvara.nl/joop/artikelen/slechts-41-culturele-instellingen-verdwenen-door-bezuinigingen

Door: Nationale Recreatiegids/ Mila Tukker  

Beeld: Nationaal Rijtuigmuseum, Roelof Feringa

21 mei '24 ( 8:59)

Paul Haenen schrijft nieuw toneelstuk over de formatie

Schrijver en acteur Paul Haenen schrijft voor het eerst in veertien jaar een nieuw toneelstuk. Het stuk De Formatie wordt begin juli gespeeld in Theater De Richel in Amsterdam. Dit is de nieuwe naam van het Betty Asfalt Complex, het theater in Amsterdam dat decennia van Haenen en zijn man was.

17 mei '24 ( 9:07)

Boekensector 'zeer bezorgd' over plannen voor btw-verhoging

De boekensector is "zeer bezorgd" over de plannen van het beoogde nieuwe kabinet om het btw-tarief op boeken te verhogen naar 21 procent. Dat laten de stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB), Groep Algemene Uitgevers (GAU) en Koninklijke Boekverkopersbond (KBb) weten in een gezamenlijke reactie.

17 mei '24 ( 8:59)

Jerusalem Quartet treedt zaterdag toch op in Concertgebouw

Eén geannuleerd concert van de Israëlische muziekgroep Jerusalem Quartet in het Koninklijk Concertgebouw in Amsterdam van zaterdag gaat toch door. Dat meldt het Concertgebouw in een verklaring. De twee optredens waren eerder deze week geannuleerd "om aangekondigde demonstraties en de recente ontwikkelingen rond protesten in Amsterdam". Eén optreden zou donderdagavond plaatsvinden, het andere zaterdagavond.

16 mei '24 (11:48)

Tariefverhoging in coalitieakkoord: theaters maken zich zorgen

De Vereniging Vrije Theater Producenten (VVTP) hoopt dat het nieuwe kabinet de plannen om het btw-tarief op theaterkaartjes te verhogen, niet gaat doorvoeren. "Dit kabinet zegt op te willen komen voor ondernemers. Dat is mooi. Maar met een btw-verhoging worden juist culturele ondernemers die zonder subsidie werken het meest geraakt", aldus de VVTP. De verenging stelt dat de meeste Nederlanders naar theaterproducties gaan die geen subsidie krijgen, zoals musicals en andere grote producties.

16 mei '24 (11:04)

Japanmuseum SieboldHuis organiseert alweer 14e editie van Japanmarkt

Voor alweer het veertiende jaar op een rij organiseert Japanmuseum SieboldHuis de Japanmarkt. Op zondag 19 mei opent directeur Kris Schiermeier de markt, in aanwezigheid van de ambassadeur van Japan in Nederland hiroshi Minami. Ook is locoburgemeester Yvonne van Delft van de gemeente Delft bij de officiële opening om 12.00 uur aanwezig. De feestelijke aanwezigheid zal flink gehoord worden dankzij de oorverdovende Taiko-drums. Dit meldt het SieboldHuis. 

16 mei '24 ( 8:25)

Deze series maken kans op de Zilveren Nikowschijf

De dramaseries Bodem (BNNVARA) en De Joodse Raad (EO) en de documentaireserie De Afhaalchinees (Omroep Zwart) maken dit jaar kans op de Zilveren Nipkowschijf. De RTL-realityserie B&B Vol Liefde krijgt van de jury van de prestigieuze televisieprijzen een speciale vermelding.

15 mei '24 ( 8:53)

Cabaretier George Groot (Don Quishocking) overleden

Cabaretier George Groot, bekend als lid van cabaretgezelschap Don Quishocking, is overleden. Dat bevestigt zijn vriend Jacques Klöters, eveneens lid van Don Quishocking, aan het ANP. Groot is 82 jaar geworden. Hij leed sinds twee jaar aan kanker.

15 mei '24 ( 8:40)

Concertgebouw schrapt concerten Israëlische groep om demonstratie

Twee concerten van de Israëlische muziekgroep Jerusalem Quartet in het Koninklijk Concertgebouw in Amsterdam gaan niet door. Volgens de muziekzaal is dat besluit genomen "vanwege aangekondigde demonstraties en de recente ontwikkelingen rond protesten in Amsterdam". Het Concertgebouw wil zo "de veiligheid van onze medewerkers, bezoekers en musici garanderen".

15 mei '24 ( 8:36)

Rietveld Schröderhuis viert 100-jarig bestaan met festiviteiten

Het monumentale Rietveld Schröderhuis in Utrecht bestaat honderd jaar en die mijlpaal gaat het Centraal Museum de komende honderd dagen vieren, tot aan de verjaardag van de initiatiefnemer Truus Schröder. De wereldberoemde meubelmaker en architect Gerrit Rietveld heeft het vooruitstrevende woonhuis ontworpen, in samenspraak met opdrachtgever Schröder.

14 mei '24 (10:36)

Tentoonstelling van Jan-Willem Start Op! deze zomer in Beeld & Geluid

De ochtendshow Jan-Willem Start Op! krijgt deze zomer een eigen expositie in het museum Beeld & Geluid in Hilversum. Dat maakten beide partijen dinsdag bekend in het programma.